خطاب به مردم فرمود : « كُلّكُم من آدَمَ و آدَمُ مِن تُراب لَيْسَ لِعَرَبىٍّ عَلى عَجَمَىٍّ فَضْل الا بِالتَّقوى ؛ « 1 » همه شما از آدم و آدم از خاك است ، عرب بر عجم فضلى ندارد جز به تقوا . » و درجاى ديگر فرمود : « لا تَأتُونى بِانسابِكُم وَ أتُونى بِأعمالِكُمْ ؛ « 2 » به نسبتان افتخار نكنيد ، به عملتان افتخار كنيد . » على عليه السلام نيز فرمود : اگر بناست عصبيّتى باشد ، اين عصبيّت را در جهت كسب صفات عالى ، انجام كارهاى شايسته و امور نيكو كه خاندانهاى بزرگ عرب بدان افتخار مىكنند به كار بريد ، آن را در جهت كسب صفات نيك ، همان اخلاق مطلوب و فكرهاى بلند كه رؤساى قبايل دارند ، قرار دهيد . . . تعصب را در جهت حفظ حقوق همسايگى ، وفاى به عهد و پيمان ، و در جهت كسب نيكيها و عصيان در مقابل اعمالى كه موجب تكبراست به كار بريد ، اين تعصب را در راه خدا ، به دست آوردن فضايل و خوددارى از تجاوز ، و بزرگ شمردن قتل و انصاف داشتن در مقابل مردم و فروكش كردن خشم ، دورى از فساد روى زمين و . . . قرار دهيد . « 3 » و در حديث آمده است : كسى كه در زير پرچمى كور كه خشم او ، دعوت او و نصرت او در جهت عصبيّت است كشته شود ، قتل او قتل جاهلى است . « 4 » به درستى روشن نيست كه تقسيم بندى اعراب به قحطانى و عدنانى و نيز بائده ، از چه زمانى آغاز شده است . به قحطانىها « عاربه » و به عدنانىها « مستعربه » [ عرب شده ] گفته مىشود . اصطلاح عرب را نيز به معناى بدوى گرفته‌اند « 5 » و احتمالًا در طى زمان ، آميختگيهاى زيادى در ميان قبايل پيش آمده كه آگاهيهاى درستى نمىتوان از آنها به دست آورد . قحطانىها اعراب جنوبى بوده و عرب اصيل‌اند ، عدنانىها خود را از نسل اسماعيل دانسته و اعراب شمالند . دربارهء عدم اطلاق يكنواخت اين عناوين بر قبايل ، جواد على شواهدى را ارائه كرده است . « 6 » از زمانى كه در دوران عمر « ديوان » ترتيب يافت ، عمر بر پايهء نظام قبيله‌اى و رعايت حق تقدم براى صحابيان نزديك ، امتيازات را دسته بندى كرد . عدنانىها را بر قحطانيان مقدّم داشت ، زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم عدنانى بود . همان‌طور كه قريش را از ساير قبايل مُضَرى ممتاز كرد و بنى هاشم را از ساير تيره‌هاى قريش . « 7 » اين كار موقعيت نسب را در جامعهء عربى

--> ( 1 ) . العقدالفريد ، ج 4 ، ص 58 ؛ بلوغ الارب ، ج 1 ، ص 165 ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، به نقل از المفصل ، ج 4 ، ص 369 ( 3 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، ج 13 ، ص 166 ( 4 ) . صحيح مسلم به نقل از فجر الاسلام ، ص 79 ( 5 ) . المفصل ، ج 1 ، ص 36 ( 6 ) . المفصل ، ج 1 ، ص 389 - 363 ( 7 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 2 ، ص 312